Een war of aggression (agressieoorlog) is een oorlog die door een staat wordt begonnen zonder recht op zelfverdediging en zonder toestemming van de Verenigde Naties, gericht tegen de soevereiniteit of territoriale integriteit van een andere staat. In het Handvest van de VN is het gebruik van geweld tussen staten in principe verboden, tenzij het een directe aanval betreft waarop met militaire middelen moet worden gereageerd (zelfverdediging), of de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties expliciet toestemming geeft voor geweld. Dit systeem moet oorlogen beperken en bevorderen dat geschillen vreedzaam worden opgelost. Omdat agressieoorlogen de basisregels van de internationale rechtsorde ondermijnen én vaak tot ernstige schendingen van mensenrechten en oorlogsgeweld leiden, werden zij na de Tweede Wereldoorlog bij de Neurenbergprocessen al aangemerkt als één van de zwaarste internationale misdrijven. In het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof is dat begrip verder juridisch vastgelegd: politieke en militaire leiders kunnen persoonlijk strafrechtelijk verantwoordelijk worden gehouden voor het plannen en beginnen van een agressieoorlog.
Iran 2026
Vandaag voerden de Verenigde Staten en Israël een gecoördineerde militaire aanval uit op verschillende doelen in de Islamitische Republiek Iran, waaronder steden als Teheran, Isfahan en Tabriz, onder de naam Operation Lion’s Roar. Deze luchtaanvallen volgden op langdurige spanningen rond Iran’s nucleaire programma en vonden plaats terwijl er nog diplomatieke onderhandelingen liepen. Iran reageerde op de bombardementen met raket- en droneaanvallen op Israël en Amerikaanse bases in de regio. Bij een van de aanvallen in Iran werden minstens 85 schoolkinderen gedood bij een primaire school in Minab, wat de escalatie en het hoge risico voor burgers onderstreept.
Internationaal is de aanval scherp bekritiseerd. Rusland (!) noemde het een onuitgelokte daad van gewapende agressie tegen een soevereine staat, en veel landen — waaronder Europese staten — hebben hun zorgen geuit over een mogelijke schending van het VN-handvest en de noodzaak dat alle partijen het internationaal recht respecteren en de-escaleren. Ook internationale juridische organisaties en experts verklaarden dat militaire actie zonder duidelijke onmiddellijke dreiging en zonder VN-mandaat vermoedelijk in strijd is met het verbod op het gebruik van geweld uit het Handvest van de VN.
Geen mandaat
Of de aanval formeel kwalificeert als een war of aggression is juridisch nog niet definitief vastgesteld door een internationale instantie, maar veel internationale reacties en analyses benadrukken dat preventieve militaire acties die niet voldoen aan de strikte voorwaarden van zelfverdediging of VN-mandaat in principe strijdig zijn met het internationaal recht. In dat licht zou zo’n aanval onder de definitie van agressie kunnen vallen — vooral als er geen onmiddellijke, daadwerkelijke aanval op de VS of Israël was waarop met geweld moest worden geantwoord.
